บทที ๔
เปรียบเทียบบทบาทในการส่งเสริมพระพุทธศาสนาของนักธุรกิจ
ในสมัยพุทธกาลกับกรณีของดร.บุญยง ว่องวานิช
การเปรียบเทียบบทบาทในการส่งเสริมพระพุทธศาสนาของนักธุรกิจสมัยพุทธกาล
กับกรณีของดร.บุญยง ว่องวานิช ได้ใช้ข้อมูลจากบทที %๒ และ ๓ ทีผ% ่านมาเป็นฐานความรู้ใน
๓ ด้าน คือ ด้านที %๑ หลักธรรมทีเ%กี%ยวข้องกับนักธุรกิจ ด้านที %๒ กิจกรรมทีเ%กี%ยวข้องกับการ
ส่งเสริมพระพุทธศาสนา และด้านที% ๓ บทบาทของนักธุรกิจในการส่งเสริมพระพุทธศาสนา
ดังรายละเอียดต่อไปนี1
๔.๑ การเปรียบเทียบด้านหลักการบริหาร
การเปรียบเทียบด้านหลักการบริหารทีเ%กี%ยวข้องกับนักธุรกิจระหว่างสมัยพุทธกาล

กับสมัยปัจ จุบันโดยมี ดร.บุญยง ว่องวานิชเป็นกรณีศึกษา สามารถศึกษาผ่านด้านต่างๆ
ตามลำดับคือ (๑) ด้านการบริหารตน (๒) ด้านการบริหารคน (๓) ด้านการบริหารงาน
๔.๑.๑ การเปรียบเทียบด้านหลักการบริหารตน
การบริหารตน ของนักธุรกิจสมัยพุทธกาลกับดร.บุญยง ว่องวานิช ได้นำ
หลักธรรมเบื1องต้น คือ การให้ทาน การรักษาศีล การพัฒนาจิตสู่ภาวนา เพื%อเป็นแนวทาง
การดำเนินชีวิตอย่างมีสัมมาทิฏฐิ (ความเห็นที%ถูกต้อง) และยกระดับจิตใจตนเองสูงขึ1น เมื%อ
เปรียบเทียบในด้านการให้ทาน การรักษาศีล การพัฒนาจิตสู่ภาวนา ทำให้พบทัง1 ความ
สอดคล้องและความแตกต่าง ซึง% มีรายละเอียดดังนี1
๔.๑.๑.๑ การให้ทาน
การเปรียบเทียบเรือ% งการให้ทานระหว่างทัง1 สองยุค สามารถแยกพิจารณาเป็นเรื%อง
ลักษณะและเป้าหมายของการให้ทาน

————————————

ชื่อวิทยานิพนธ์ : ศึกษาเปรียบเทียบบทบาทในการส่งเสริมพระพุทธศาสนาของนักธุรกิจ
ในสมัยพุทธกาลกับปัจจุบัน : ศึกษาเฉพาะกรณี ดร.บุญยง ว่องวานิช
ชื่อผู้วิจัย : พระสุเมธ สุเมโธ (นพดลจินดา)

ลักษณะที%สอดคล้องกันในเรื%อง การให้คำแนะนำสัง%สอนสง%ิ ทีด% ีต่อการดำเนินชีวิต เห็นได้จาก
การใช้หลักธรรมมาสอดแทรกในการอธิบายหรือตอบปัญหาต่างๆ จนผู้ฟัง มีความเข้าใจ
แจ่มแจ้งเกิดความศรัทธาต่อพระพุทธศาสนา
อย่างไรก็ดี นักธุรกิจสมัยพุทธกาลเป็นผู้มีปัญ ญาที%เกิดจากการฟัง ธรรมของ
พระพุทธเจ้าและพระสาวก สามารถอธิบายสง%ิ ที%ผู้อื%นเห็นผิดให้เข้าใจในสง%ิ ที%ถูก ตัวอย่างเช่น
จิตตคหบดี ได้อธิบายธรรมพร้อมขยายความแก่นักบวชนอกลัทธิทีม% ีความเห็นผิด ถึงกับหันมา
นับถือพระพุทธศาสนา เป็นผู้ฉลาดในการแสดงธรรมทำให้พระพุทธเจ้ายกย่องว่าเป็นผู้เลิศ
กว่าอุบาสกในการแสดงธรรมกถึก ส่วนดร.บุญยง ว่องวานิช แม้จะได้รับการศึกษา
พระพุทธศาสนามาตั1งแต่เด็ก แต่การศึกษาของท่านเปลี%ยนไปจากหนังสือเป็นการฟัง
และการสนทนาจากพระสงฆ์หรือนักวิชาการศาสนา เมื%อมีโอกาสได้อุปสมบทก็ยง%ิ เพม%ิ ความรู้
และความเข้าใจทางพระพุทธศาสนามากขึน1 ถึงแม้จะไม่มีใครยืนยันว่าบรรลุธรรม แต่ก็เป็นที%
กล่าวขานกันในสังคมนักธุรกิจว่าใช้หลักธรรมในการสอนและการบริหารธุรกิจได้อย่างลงตัว

มานับถือพระพุทธศาสนา สง%ิ เหล่านี1ก็ลดน้อยแต่ก็ไม่หมด จากกรณีตัวอย่าง ของนักธุรกิจ
นามว่า “โฆสกะ” ว่าการให้ทานมาจากโชคลางเพื%อเป็นการบูชาคุณของพระรัตนตรัย จึงมุ่งเน้น
ต่อการให้ทานเป็นประจำและสร้างศาสนวัตถุต่างๆ ด้วยทรัพย์ส่วนตัวทัง1 สิน1 ในกรณีนี1ย่อมมีได้
ทั1งในยุคปัจจุบัน แต่ดร.บุญยง ว่องวานิช ไม่ได้เป็นเช่นนั1น แม้จะมีความเชื%อต่อโชคลางแต่ก็ไม่
งงงาย ท่านใช้หลักเหตุและผลมาเป็นแนวทางการดำเนินชีวิต และได้มีโอกาสอุปสมบทเพื%อบูชา
คุณของพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ มีความซาบซึ1งต่อคุณของพระรัตนตรัย เมื%อลาสิกขา
การประพฤติปฏิบัติก็ยง%ิ เพม%ิ มากขึน1 ไปพร้อมกับการส่งเสริมและทำนุบำรุงพระพุทธศาสนา
๔.๑.๑.๒ การรักษาศีล
การเปรียบเทียบเรื%องการรักษาศีลระหว่างทัง1 สองยุค สามารถพิจารณาในเรื%อง
ของการรักษาศีล ๕ มีความสอดคล้องกันเนื%องจากหลักธรรม ดังกล่าวเป็นการนำมาซึ%งความ
สงบสุขต่อตนเองและสังคม และสามารถยกระดับการพัฒนาคุณชีวิต ให้มีคุณธรรมศีลธรรมต่อ
ตนเองและสังคม

พุทธกาล ด้วยความแห่งการพัฒนาจิตที%บริสุทธิเFมื%อมาพบเจอสง%ิ ที%มากระตุ้นคือ ธรรมเทศนา
ของพระพุทธเจ้าเป็นสง%ิ ทีท% ำให้เกิดกระบวนการพัฒนาจิตเข้าสู่ความสงบ ปราศจากกิเลสต่างๆ
ก็เข้าถึงความหลุดพ้นของจิตบรรลุเป็นพระอริยบุคคล ส่วนดร.บุญยง ว่องวานิช ท่านก็ได้รับ
การศึกษาหลักปฏิบัติอบรมจากผู้รู้ทีม% ีความชำนาญ จนทำให้สามารถรับรู้ถึงกระบวนการพัฒนา
จิตเข้าถึงความสงบที%เรียกว่า ขณิกสมาธิ๒ แต่ไม่อาจจะได้มากถึงขัน1 บรรลุภูมิธรรมก็ตามเนื%อง
ด้วยการพัฒนาจิตของท่านยังไม่ละเอียดเพียงพอทีจ% ะเข้าถึงได้
๑สํ.ม. (ไทย) ๑๙/๑๔๒๐/๔๓๑.
๒ขณิกสมาธิ เป็นสมาธิชัว% ขณะ, ขัน1 ต้นสำหรับใช้ในการเล่าเรียนทำการงานให้ได้ผลดี,
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต), พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม, หน้า ๓๑.

หลักธรรมาธิปไตยมาบริหารเมื%อเปรียบเทียบ ทำให้พบทัง1 ความสอดคล้องและความแตกต่าง
ซึง% มีรายละเอียดดังนี1
การถือธรรมะเป็นใหญ่พบว่า ปรารถนาความถูกต้องความสมควรเป็นการทำความ
ดีเพื%อเห็นแก่ความดี เมือ% ทำไปแล้วแน่ใจว่าเป็นการสมควร เพราะความมุ่งหมายทีท% ำคือความ
ดีที%ไม่แอบแฝงความลับ พบถึงความสอดคล้องของทัง1 สองยุคที%ได้ใช้หลักการบริหารคนด้วย
ธรรมาธิปไตย
แม้กระนั1นในผู้วิจัยวิเคราะห์ถึงความแตกต่างพบว่า นักธุรกิจสมัยพุทธกาลจะเป็น
ผู้ทีด% ูแลข้าทาสได้อย่างไม่ทัว%ถึง เนื%องจากมีบริวารทีต% ้องบริหารคนมาก แต่ด้วยความทีต% นบรรลุ
ธรรมมีจิตที%สะอาด เรืองด้วยปัญญาท่านก็สามารถละความกังวลในสง%ิ เหล่านัน1 ได้เพราะเชื%อว่า
การบริหารคนทีด% ีมาจากการกระทำของผู้เป็นนาย ส่วนดร.บุญยง ว่องวานิชท่านเป็นนักธุรกิจ
ทีม% ีการวางแผนการบริหารคนมาเป็นอย่างดี เนื%องจากมีการทำงานแยกออกเป็นระบบ ระเบียบ
มีแผนกต่างๆ ไว้ค่อยรับผิดชอบดูแลทัว%ถึง